| Introductie DNA project Oud Hertogdom Brabant |
|
|
|
| Geschreven door Marc Gabriels |
| donderdag, 04 december 2008 20:32 |
|
DNA PROJECT OUD HERTOGDOM BRABANT INLEIDING: Wie vroeg zich nooit af waar we eigenlijk vandaan komen ? Velen gingen ijverig op zoek in de archieven naar hun voorouders. Daarbij stuiten genealogen op talrijke problemen en ze lopen uiteindelijk vast door het ontbreken van verdere gegevens. Nu komt de wetenschap ons ter hulp door de koppeling van genetica (erfelijkheidstudie) en genealogie. Dit is een zeer recente weten-schappelijke ontwikkeling die pas de laatste twee decennia op kruissnelheid kwam. Met zijn boek De zeven dochters van Eva bracht de Britse professor Bryan Sykes dit toch erg technische thema op een schitterende wijze over naar het grote publiek en wist zo ook ons te boeien. Op initiatief van VVF Provinciale afdeling Antwerpen diende de genealogische koepel Familiekunde Vlaanderen, voorheen SVVF, bij de Vlaamse overheid een DNA-project in, in het kader van het beleidsplan 2007-2011. Het project betreft in de eerste fase, uit te voeren in 2009, het grondgebied van het oude hertogdom Brabant, dat wil zeggen inclusief Waals-Brabant en het Nederlandse Noord-Brabant. In 2010-2011 breidt het onderzoek zich verder uit over het hele land en zelfs tot Frans-Vlaanderen en het Groothertogdom Luxemburg. Heemkunde Vlaanderen, Volkskunde Vlaanderen, Faro, de Noord-Brabantse NGV-afdelingen en het Waalse Géniwal steunen het project. WAAROVER GAAT HET PRECIES ? Waar het niet om gaat is DNA-onderzoek voor medische doeleinden. Dit onderzoek richt zich immers uitsluitend op het Y-geslachtschromosoom van de man. Dat heeft niets te maken met uw fysieke en psychische eigenschappen, maar is de archiefdrager van uw voorouderlijn. Het ambitieuze project wil een wetenschappelijke bijdrage leveren tot de studie van de menselijke migraties op wereldvlak en de geleidelijke bevolking van onze streken. Het wil de invloeden bestuderen die de oude historische entiteiten in de Lage Landen deden ontstaan. Door vergelijking met gekend oud DNA uit archeologische resten kan men zelfs de eventuele verwantschap bepalen met hedendaagse families. Bovendien draagt het onderzoek bij tot het identificeren van de families die afstammen van de oorspronkelijke bevolkingsgroepen die zich in Europa en eventueel ook in onze streken kwamen vestigen. Dit kan er toe leiden dat men bepaalde delen van onze historische kennis moet herschrijven. Genealogen kunnen vermoede of onbekende onderlinge verwantschappen ontdekken, evenals het voortkomen van de huidige familienaam uit andere oudere namen. WAT HEEFT GENEALOGIE TE MAKEN MET GENETISCH DNA-ONDERZOEK ? Ieder mens heeft zijn eigen unieke genetische samenstelling. Genetisch DNA-onderzoek vertrekt van het mannelijk Y-geslachtschromosoom dat van vader op zoon vererft. Dit chromosoom bestaat uit een groot aantal DNA-merkers. Bij het doorgeven van het Y-chromosoom van vader op zoon kunnen mutaties optreden. Door deze te vergelijken met de reeds bekende, bepaalt men tot welke haplogroep het onderzochte staal behoort. Hierdoor is het mogelijk migraties van bevolkingsgroepen in kaart te brengen. Het standaardonderzoek gebeurt op 12 merkers, o.m. in het wereldwijde Genographic Project van dr. Spencer Wells. Het standaardonderzoek op 12 merkers levert onvoldoende gegevens op voor genealogen. Daarom kozen wij voor een meer gedetailleerde studie op 37 merkers door het Centrum voor Menselijke Erfelijkheid van de K.U.Leuven (professoren Cassiman en Decorte). In ons project kunnen geïnteresseerde genealogen niet alleen hun paternele (vaderlijke) lijn laten onderzoeken, maar ook hun vermoedelijke verwantschap met andere gelijknamige families. Met 37 merkers kan men met een grotere zekerheid een gemeenschappelijke voorouder (MRCA, Most Recent Common Ancestor) bepalen binnen een tijdspanne van 8 à 10 generaties, wat de meeste genealogen met hun archiefonderzoek kunnen overbruggen. Mogelijkheden: 1) uw genealogie verdiepen, 2) vastgelopen opzoekingen weer vlot trekken, 3) onvermoede verwante takken in binnen- en/of buitenland ontdekken, 4) opsporen van de afstamming uit oudere (vaak middeleeuwse) familienamen waaruit de uwe is voortgekomen. HOE MEER DEELNEMERS, HOE MEER MOGELIJKE RESULTATEN IS DIT NIET VRESELIJK DUUR ? Wij bieden u dit project aan de STERK VERMINDERDE PRIJS van 80 EURO aan. Ter vergelijking: Opmerking: HOE ZIT HET MET MIJN PRIVACY ? Dit DNA-onderzoek betreft uitsluitend de (genealogisch relevante) niet-coderende genetische component en dient geenszins als basis voor medisch geïnspireerde onderzoeken. De laboratoria van de K.U.Leuven en de universiteit van Barcelona garanderen dit uitdrukkelijk. Alle voorwaarden, schriftelijk vastgelegd bij de inschrijving en bij de staalafname, moet de deelnemer ondertekenen voor akkoord. Een gemengde commissie van Familiekunde Vlaanderen en van de wetenschappelijke staf van het Centrum voor Menselijke Erfelijkheid van K.U.Leuven waakt over de ethische en wetenschappelijke aspecten van het onderzoek. Wij laten de projectdatabank registreren bij de Commissie voor de Bescherming van de Persoonlijke Levenssfeer. De deelnemer kan vrij zijn gegevens nazien en verbeteren. Als een deelnemer vrijwillig beslist om zijn gegevens ook in andere internationale databanken te laten opnemen, kan de organisator hem desgewenst daarbij helpen. Voor de publicaties is de deelnemer ook vrij te kiezen wie als probant van zijn mannelijk lijn fungeert (hijzelf, zijn vader, groot- of overgrootvader). WAT IS HET CONCRETE DOEL VAN DIT PROJECT ? 1. Het promoten van DNA-onderzoek, gekoppeld aan genealogisch onderzoek BESCHRIJVING VAN HET GEHELE PROJECT a) Het 37-merkersproject: Het realiseren van het totale DNA-project wordt gespreid over twee fasen: Verdeling per provincie: Fase 1: februari – december 2009: verdeling per provincie: Fase 2: januari – december 2010 (of 2011): b) Het Genographic Project: Dr. Spencer Wells in de Verenigde Staten startte dit op met het doel de menselijke migratiestromen vanuit de bakermat Afrika op wereldschaal te bestuderen. Hij deelde de wereld op in grote blokken. Het Europese coördinatiecentrum is gevestigd in Barcelona, maar Leuven staat in voor België. Ook het onderzoek van het mitochondriaal DNA (mtDNA) van de deelnemers is hier inbegrepen. Het mtDNA bevindt zich niet in de celkern zoals het Y-chromosoom, maar in de honderden mitochondriën en bevat circulaire chromosomen die enkel via de moeder vererven. Via mutaties in het mtDNA kan de maternele lijn worden bestudeerd. Voorwaarden: - de laatste 300 à 400 jaar geen gemeenschappelijke mannelijke voorouder hebben Wegens het beperkte standaardonderzoek en het kleine aantal toegelaten deelnemers, bepalen wij zelf wie aan dit gratis onderzoek kan deelnemen. Dit op basis van de mate waarin zij aan de gestelde voorwaarden voldoen. Voor die personen is het onderzoek gratis en zij ontvangen als een bonus ook de resultaten van hun maternele lijn via het onderzoek van hun mtDNA. De resultaten worden na verwerking in de internationale databank van het Genographic Project en in de onze opgenomen. De DNA-stalen blijven in het laboratorium bewaard (opgelet: wie voor de vernietiging van zijn staal kiest, kan niet deelnemen aan dit projectdeel). Antwerpen: 80 Vlaams-Brabant: 56 Waals-Brabant: 20 WAT WORDT ER GEPUBLICEERD ? De organisator publiceert in boekvorm (1 of meer delen) en op cd-rom de resultaten van alle deelnemers aan het DNA-project oud hertogdom Brabant 2009 (uiteraard inclusief deze die ook aan het Genographic Project deelnamen) en later ook deze van de tweede fase in 2010-2011. De deelnemers hebben recht op een korting bij de aankoop van het boek en ontvangen eveneens een gratis cd-rom. Het betreft concreet hun: Resultaten die we wegens laattijdigheid of plaatsgebrek niet in één van de boeken kunnen opnemen, kunnen in Vlaamse Stam gepubliceerd worden. Bovendien nemen we ook alle resultaten op in de eigen projectdatabase. De deelnemers kunnen daar met hun versleutelde individuele persoonscode de resultaten raadplegen. WIE MAG ER MEEDOEN AAN HET DNA-PROJECT 2009 ? Iedere meerderjarige mannelijke persoon die aan de volgende voorwaarden voldoet: - aantonen dat de familie in mannelijke lijn, eventueel de vier jongste generaties - akkoord gaan met de publicatie van zijn gegevens (boek, cd-rom, database), met vrije - een inschrijvingsformulier invullen en ondertekenen, minstens één maand vóór de gekozen - betaling van 80 euro, binnen acht dagen na de inschrijving en minstens één maand vóór HOE NEEMT MEN EEN DERGELIJKE DNA-TEST AF ? De organisator bestelt in Leuven het aantal DNA-testkits nodig volgens het aantal inschrijvingen voor een bepaalde staalafnamedag. De kits bevatten twee borsteltjes waarmee men in de mond achtereenvolgens links en rechts gedurende 15 seconden wat wangslijmvlies afschraapt. Dit is volkomen pijnloos en duurt nauwelijks een minuut. Opgelet: de deelnemer mag één uur vóór de test niet meer eten noch drinken. WAT GEBEURT ER MET MIJN DNA-STAAL EN MET MIJN RESULTATEN? Bij de staalafname moet de deelnemer een formulier invullen waarbij hij het Centrum voor Menselijke Erfelijkheid van de K.U.Leuven toestemming geeft tot uitvoering van een 37-merkerstest. Tezelfdertijd vraagt men hem de toestemming om zijn anonieme resultaten te gebruiken voor het wetenschappelijk onderzoek en voor de verbetering van de onderzoektechnieken. Er wordt daarin ook gevraagd aan te kruisen of het staal nadien vernietigd of bewaard moet worden. De deelnemer kan daarover vrij beslissen, maar indien hij opteert voor vernietiging kan hij niet in aanmerking komen voor het Genographic Project. Het onderzoekcentrum bewaart de DNA-stalen zodat een deelnemer altijd de mogelijkheid heeft later (op eigen kosten) verdere onderzoeken te laten uitvoeren. HOE KAN IK INSCHRIJVEN ? Het inschrijvingsformulier kan u downloaden van de website www.brabant-dna.org . Deze biedt een voor iedereen toegankelijk deel met algemene informatie over het DNA-onderzoek, de beschrijving van het project, een helpdesk ( Dit e-mail adres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. ), de bepalingen i.v.m. privacy en de verdere ontwikkelingen van het project. Daarnaast is er de database die slechts voor deelnemers met een persoonlijke versleutelde code toegankelijk is. De resultaten worden ten behoeve van het historisch onderzoek en de wetenschappelijke publicaties naamloos per provincie of regio geglobaliseerd. Ook dat komt eveneens op de tweetalige site aan bod (Nederlands en Frans). U kan uiteraard terecht bij alle VVF-afdelingen en de meeste heemkundige kringen van de provincies Antwerpen en Brabant. Nederlandse en Waalse deelnemers kloppen aan bij de Noord-Brabantse NGV en bij Géniwal. U vindt ook heel wat informatie op de websites van deze verenigingen. Wie niet over internet beschikt, kan bij hen ook de nodige inlichtingen en een gedrukt exemplaar van het inschrijvingsformulier bekomen. PRAKTISCHE ORGANISATIE VAN HET PROJECT 2009: 1. Organisatie van informatievergaderingen: voor de deelnemende partners (VVF-afdelingen, heemkringen gouw Antwerpen en Brabant, Géniwal en de NGV-afdelingen van Noord-Brabant), één of twee per provincie: 2. Voorwaarden waaraan een deelnemer moet voldoen: - meerderjarig en van het mannelijk geslacht zijn 3. Werving van kandidaat-deelnemers: - in Vlaanderen: via de VVF-afdelingen in samenwerking met de heemkundige kringen van de provincies (gouwen) Antwerpen en Brabant Na de uitbreiding van het project in 2010 zullen wij ook samenwerken met de heemkundige en genealogische verenigingen van de andere belgische provincies, van Frans-Vlaanderen en van het Groothertogdom Luxemburg.
- het project kenbaar maken en promoten bij hun leden
minstens 1 maand vóór de gekozen staalafnamedag en een kwartierstaat of stamreeks als gedcom-bestand indienen, eveneens uiterlijk één maand vooraf: ofwel: rechtstreeks aan de afdelingscoördinator van één der volgende afdelingen: VVF-Kempen: Frans Renaerts – e-mail:
Dit e-mail adres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
Zij geven de dossiers een doorlopend nummer en bezorgen ze aan de nationale coördinator: ofwel: via de VVF-afdelingen of de heemkundige kringen; zij nummeren doorlopend de dossiers en maken ze over aan een van de drie afdelingscoördinatoren (diegene die zich het dichtst bij hun regio bevindt). Op het inschrijvingsformulier zijn vereist: naam, adres, e-mailadres, handtekening (akkoord met de publicatie- en algemene voorwaarden; zie punt 2), de probantkeuze voor de publicatie, het telefoonnummer (indien geen e-mailadres beschikbaar is), en de gekozen staalafnamedatum en -plaats. Onvolledige dossiers worden niet aanvaard of uitgesteld tot de volgende staalafnamedag. 5. Controle van de deelnemersdossiers op volledigheid en juistheid: 1) door de genealogische of heemkundige kringen waar de kandidaat zich aanmeldde opmerking: de kwartierstaten of stamreeksen moeten in digitale vorm als gedcom-bestand 6. Registratie en anonieme alfanumerieke codering: door de nationale projectcoördinator. Hij geeft alle dossiers een nieuwe alfanumerieke persoonscode die hij vervolgens meedeelt aan de individuele deelnemer. Hij maakt ook de concordantielijst klaar voor de staalafnamedagen 7. DNA-staalafnamedagen: Start van het project en eerste staalafnamen op 15 februari 2009 tijdens de Zuid-Brabantdag te Malle in het Provinciaal Vormingscentrum en tijdens de regionale dagen per provincie: 8. Procedure van de DNA-staalafname: - na de inschrijving kent de nationale coördinator de deelnemer een persoonlijke anonieme code toe en deelt hem die mee; 9. Mededeling van de resultaten: a) de 37-merkertest: - het onderzoekcentrum van K.U.Leuven bezorgt de organisator de resultaten b) Genographic Project: - Genographic Project (voor Europa is de universiteit van Barcelona coördinator) kent elke kit een eigen anonieme code toe en bezorgt de lijst daarvan via K.U.Leuven aan de organisator die deze code aan elke deelnemer bezorgt 10. Publicatie van de resultaten: - in boekvorm: oplage van (minimum) 500 exemplaren (mogelijk zijn meerdere delen nodig) BELANGRIJKE OPMERKINGEN: FACULTATIEVE ONDERZOEKEN: deelnemers kunnen indien zij dit wensen, op eigen kosten verdere onderzoeken laten uitvoeren, zoals bijvoorbeeld mtDNA, Y-STR-57-merkers (of meer). De organisator verschaft hen desgewenst inlichtingen en prijzen. AANVRAGEN IN OVERTAL: het project is budgettair beperkt tot de eerder vermelde aantallen per provincie. Mochten er toch meer aanvragen tot deelneming aan de 37-merkertest binnenkomen, dan blijft het mogelijk deze DNA-test te laten uitvoeren, maar aan de normale prijs van € 150 die K.U.Leuven voor dit onderzoek aanrekent. Deelname aan het Genographic Project is dan uitgesloten. AANVRAGEN UIT ANDERE PROVINCIES: om dezelfde reden als hierboven kunnen we geen aanvragen uit andere provincies aanvaarden voor de eerste fase in 2009 voor het 37-merkersproject. Geïnteresseerden mogen zich niettemin al wel melden vanaf het najaar 2009 voor de volgende fase in 2010. BESLUIT Dit ambitieuze project kan een belangrijke wetenschappelijke bijdrage leveren tot de studie van opeenvolgende menselijke migraties op wereldvlak, de geleidelijke bevolking van onze streken en het ontstaan van de taalgrens. Dat kan leiden tot een betere kennis van de invloeden die in vroegere tijden de bekende historische entiteiten in de Lage Landen deden ontstaan. De resultaten kunnen door vergelijking met reeds gekend oud DNA uit archeologische resten toelaten de verwantschap met huidige families vaststellen. Bovendien draagt het onderzoek bij tot het identificeren van families die afstammen van de oorspronkelijke bevolkingsgroepen die Europa koloniseerden. Dit eventueel leiden tot de verplichting bepaalde gedeelten van onze historische kennis te herschrijven. Tevens krijgen de genealogen de gelegenheid om vermoede of onbekende verwantschappen te onderzoeken. Eventueel kunnen zij er in slagen de vroegere familienamen waaruit de hunne is voortgekomen te ontdekken of vaststellen dat er één of meerdere stamvaders zijn voor dezelfde familienaam. Het project zal ongetwijfeld een aanzet geven tot de verfijning van de DNA-onderzoek-technieken en de interpretatie van de resultaten. Het draagt bij tot de grensoverschrijdende wetenschappelijke, historische en genealogische samenwerking tussen de universiteiten en de genealogische en heemkundige verenigingen uit binnen- en buitenland. Wie nog twijfelt, verwachten we op de Zuid-Brabantdag in Malle op zondag 15 februari 2009 waar we het startschot van het project geven. Het programma is bijgevoegd. WIJ HOPEN DAT U MEEDOET
|


